SAYIŞTAY Başkanlığı'nın 2025 yılı denetim raporları, bu soruyla ilgili üç belediyede önemli mevzuat ihlallerini ortaya çıkardı. Aydın'ın Kuşadası, Kayseri'nin Yeşilhisar ve Sakarya'nın Arifiye Belediyelerinde askerî personel geçmişi bulunan kişilerin memur ve zabıta memuru kadrolarına atanmasında aranan yasal şartların dikkate alınmadığı belirlendi. Denetçiler, söz konusu işlemleri açık hata kapsamında değerlendirirken iki ayrı raporda atamaların iptal edilmesini istedi.
UZMAN ERBAŞLAR İÇİN 7 YILLIK HİZMET ŞARTI GETİRİLDİ
Konunun yasal dayanağını 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 92'nci maddesi oluşturuyor. İlgili hüküm, bu kanuna tabi olmayan personelin kendi isteğiyle görevinden ayrılması durumunda, boş kadro bulunması ve atanacağı sınıfın niteliklerini taşıması şartıyla devlet memurluğuna geçebilmesine imkân tanıyor.
Uzman erbaşların söz konusu haktan yararlanma koşulları geçmişte çeşitli tebliğlerle belirlenmişti. Devlet Personel Başkanlığı'nın 2000 yılında yayımladığı tebliğe göre 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na tabi uzman erbaşlar, diğer personel kanunlarına tabi kurumlara naklen geçiş yapamıyordu. Ancak azami adaylık süresi kadar görev yapıp kendi istekleriyle sözleşmelerini feshedenler, açıktan atama izni alınması koşuluyla 92'nci madde kapsamında koruma ve güvenlik görevlisi kadrolarına veya kurumların görevde yükselme yönetmeliklerinde aynı düzeyde belirlenen diğer kadrolara atanabiliyordu. Söz konusu tebliğ 2009 yılında, ardından yürürlüğe giren genel tebliğ de 2013'te kaldırıldı.
Uzman erbaşların memuriyete geçişinde asıl değişiklik 2016 yılında yapıldı. 29 Ocak 2016'da kabul edilen ve 10 Şubat 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 6663 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesiyle 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5'inci maddesine yeni bir hüküm eklendi. Buna göre:
"Uzman erbaşların 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92 nci maddesi hükmünden yararlanabilmeleri için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir."
Sayıştayın değerlendirmesinde düzenlemenin uygulanacağı tarih de önem taşıyor. Denetçilere göre uzman erbaşın ordudan ayrıldığı tarihten ziyade, 10 Şubat 2016'dan sonra memur kadrosuna atanıp atanmadığı belirleyici oluyor. Kanunda geçmişte ayrılanlar için geçici bir madde veya istisna bulunmadığından, daha önce görevinden ayrılan kişilerin iki yıllık hizmet süresini yeterli sayarak bu tarihten sonra atanabilmesi mümkün görülmüyor.
ANAYASA MAHKEMESİ 7 YILLIK ŞARTI İPTAL ETMEDİ
Yedi yıllık hizmet koşulunu getiren düzenleme daha önce Anayasa Mahkemesi'nin de gündemine geldi. Mahkeme, 13 Aralık 2017 tarihli, 2016/32 esas ve 2017/168 karar sayılı hükmünde söz konusu düzenlemeyi iptal etmedi.
Kararın gerekçesinde, değişiklik öncesinde uzman erbaşların memuriyete geçişinde hizmet süresine ilişkin açık bir kanun hükmü bulunmadığı, iki yıllık sürenin ise tebliğlerle belirlendiği ifade edildi. Ayrıca bir statüye bağlı olarak gelecekte elde edilmesi beklenen hakların kazanılmış hak sayılamayacağına dikkat çekildi. Kanun yürürlüğe girmeden önce 657 sayılı Kanun'un 92'nci maddesine göre devlet memurluğuna atanmamış uzman erbaşların kazanılmış hakkından söz edilemeyeceği belirtildi.
Mahkeme, uzman erbaşların Türk Silahlı Kuvvetleri'nde 52 yaşına kadar görev yapmasının esas olduğunu, bu yaştan önce devlet memurluğuna geçişin ise istisnai bir durum oluşturduğunu da kararında vurguladı.
KUŞADASI'NDA BİR PERSONELİN 7 YIL ŞARTI 1 AY 20 GÜN EKSİK
Sayıştayın Aydın Kuşadası Belediyesi'ne ilişkin raporunun 9'uncu bulgusunda iki personelin ataması ele alındı. İlk personel, uzman erbaş olarak görev yaparken 31 Aralık 2015'te kendi isteğiyle görevinden ayrıldı. Daha sonra 657 sayılı Kanun'un 92'nci maddesi kapsamında memur kadrosuna yerleştirildi ve ilerleyen dönemde zabıta memurluğuna geçirildi.
İkinci personelin durumu ise dikkat çekti. Raporda yer alan bilgilere göre kişinin 31 Mayıs 2021 tarihli başvurusunun ardından 15 Temmuz 2021'de aynı kanun maddesi kapsamında memur kadrosuna ataması gerçekleştirildi. Ancak uzman çavuş olarak toplam 6 yıl 9 ay 20 gün görev yaptığı için yasal düzenlemede aranan 7 yıllık sürenin tamamlanmasına yalnızca 1 ay 20 gün kalmıştı.
BELEDİYE, GERİYE DÖNÜK UYGULAMANIN HUKUKA AYKIRI OLDUĞUNU SAVUNDU
Kuşadası Belediyesi, iki personelin atamasıyla ilgili farklı gerekçeler öne sürdü. İlk personelin görevinden ayrıldığı tarihte yürürlükte bulunan düzenlemelerde hizmet süresinin 2 yıl olarak belirlendiğini, 7 yıllık koşulun ise daha sonra getirildiğini bildirdi.
Belediye yönetimi, sonradan yürürlüğe giren hükmün geçmişteki işlemlere uygulanmasının Anayasa'nın 2'nci maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacağını savundu. Bu durumun hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri bakımından da sorun oluşturacağını ifade etti.
İdare ayrıca personelin uzun süredir kamu hizmetinde çalıştığını belirterek, sonradan ortaya çıkan süre eksikliği gerekçesiyle görevine son verilmesinin hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkelerine aykırı olacağını ileri sürdü. Savunmasında Danıştay 12'nci Dairesi, Bölge İdare Mahkemesi ve Sayıştay Temyiz Kurulu kararlarına da yer verdi.
İkinci personel içinse ölçülülük ilkesi gündeme getirildi. Belediye, yalnızca 1 ay 20 günlük hizmet eksikliği nedeniyle uzun yıllardır sürdürülen kamu görevinin sona erdirilmesinin orantılı bir işlem olmayacağını savundu.
Ancak Sayıştay denetçileri belediyenin açıklamalarını yeterli bulmadı. Raporda, mevcut tespitlerin değerlendirme yapmak için yeterli olduğu ve ilave açıklamaya ihtiyaç duyulmadığı belirtildi. Sonuç bölümünde, 6663 Sayılı Kanun'la getirilen koşulları taşımayan kişilerin, kanunun kabulünden sonra yapılan atamalarının mevzuata aykırı ve açık hata kapsamında olduğu ifade edilerek gerekli işlemlerin gerçekleştirilmesi istendi.
KUŞADASI'NDA 15 KİŞİNİN ZABITA ATAMASI İNCELENDİ
Kuşadası Belediyesinin aynı denetim raporunda bulunan 62'nci bulgu ise daha geniş kapsamlı bir tabloyu ortaya koydu. "Naklen Zabıta Memurluğuna Atanmada Yönetmelik Hükmünün Uygulanmaması" başlıklı bölümde, askerî hizmet sınıflarından gelen 15 kişinin memur veya zabıta memuru kadrolarına atanma süreçleri incelendi.
Listede uzman çavuş, uzman onbaşı, uzman erbaş, astsubay ve teğmen olarak görev yapmış personeller bulunuyor. Söz konusu atamaların 2010-2023 yılları arasında gerçekleştirildiği görüldü.
Raporda bazı personelin zabıta memurluğuna geçirildiği tarihteki yaşları da paylaşıldı. Buna göre bir kişi 32, bir kişi 33, bir kişi 35, iki kişi 39 ve bir kişi 42 yaşında bu kadroya atandı. Ayrıca beş personelin zabıta memurluğuna geçiş işleminin 21 Haziran 2019 tarihinde gerçekleştirildiği kaydedildi.
Sayıştay'ın incelemesinde, naklen zabıta memurluğuna geçirilen kişilerin dosyalarında yönetmelikte aranan koşulların karşılandığını veya gerekli incelemenin yapıldığını gösteren belgelere rastlanmadı. Bazı atamalarda yaş şartının sağlanmadığı, genel olarak ise sınav yapıldığına ilişkin belgelerin de dosyalarda bulunmadığı tespit edildi.
Denetim raporunda, yönetmelik hükümlerine uygun gerçekleştirilmeyen atamaların iptal edilmesi ve ilgili personelin şartlarını taşıdıkları uygun kadrolara geçirilmesi gerektiği belirtildi.
ZABITA MEMURLUĞUNA GEÇİŞTE YAŞ VE SINAV ŞARTI BULUNUYOR
Belediye Zabıta Yönetmeliği'nde zabıta memurluğuna atanmanın iki farklı yolu bulunuyor. Bunlardan ilki doğrudan zabıta memuru olarak göreve başlamak, diğeri ise başka bir kadroda çalışırken naklen zabıta memurluğuna geçmek.
Yönetmeliğin 2021 yılında değiştirilen 16'ncı maddesi, naklen atanmak isteyen personelin 35 yaşını aşmamış olmasını ve düzenlemede belirtilen sınavda başarılı olmasını şart koşuyor. Değişiklik yapılmadan önceki düzenlemede ise yaş sınırı 30 olarak uygulanıyordu.
YEŞİLHİSAR'DA ÜÇ PERSONELİN SINAV BELGESİ BULUNAMADI
Kayseri Yeşilhisar Belediyesi'nin Sayıştay raporunda yer alan 4'üncü bulgusunda üç personelin atama işlemleri ayrıntılı şekilde incelendi.
İlk personel, uzman erbaş kadrosunda görev yaparken 27 Nisan 2011'de istifa etti. Ardından 19 Mart 2012'de açıktan ilk defa memur kadrosuna, 26 Mayıs 2014'te ise zabıta memurluğuna atandı.
İkinci personel uzman çavuş olarak görev yaparken 27 Mayıs 2010'da istifa etti. Bu kişi 16 Ağustos 2014'te açıktan memur kadrosuna, 9 Aralık 2014'te de zabıta memurluğuna geçirildi.
Üçüncü personel ise uzman çavuş kadrosundan 23 Ağustos 2011'de ayrıldı. 1 Nisan 2015 tarihinde açıktan ilk defa zabıta memuru kadrosuna ataması yapıldı.
Sayıştay, üç personelin dosyalarında atama tarihlerinde geçerli olan yönetmelikteki şartların yerine getirildiğine veya gerekli incelemelerin yapıldığına ilişkin herhangi bir bilgi bulunmadığını belirledi. Ayrıca söz konusu atamalarda sınav yapılmadığı tespit edildi.
Sakarya Arifiye Belediyesine ilişkin 8'inci bulguda da benzer bir durum ortaya çıktı. 3269 sayılı Kanun kapsamında görev yaparken istifa ederek ayrılan personel ile hâlihazırda memur kadrosunda çalışan bazı kişilerin, Belediye Zabıta Yönetmeliği'nde belirtilen sınav ve diğer özel şartlar aranmadan doğrudan zabıta memurluğu ve zabıta komiserliği kadrolarına geçirildiği belirlendi.
Arifiye Belediyesi, Sayıştayın tespitine katıldığını ve sonraki yıllarda raporda belirtilen hususlara dikkat edileceğini bildirdi.
SAYIŞTAY'DAN BELEDİYENİN HİZMET İHTİYACI SAVUNMASINA RET
Yeşilhisar Belediyesi, denetim raporuna verdiği yanıtta personel ihtiyacını gerekçe gösterdi. 6360 sayılı Kanun'un ardından belediyenin hizmet alanının genişlediği ve mahalle sayısının arttığı belirtilerek zabıta personeline duyulan ihtiyacın yükseldiği ifade edildi.
İdare, mevcut personel sayısının yetersiz kalması nedeniyle ilgili kişilerin acil hizmet ihtiyacı doğrultusunda zabıta memurluğu kadrolarına atandığını savundu. Ayrıca bu kişilerin unvanlarının iptal edilmesi durumunda yaş sınırı nedeniyle yeniden atanamayacakları ve belediyenin zabıta hizmetlerinde personel sıkıntısı yaşayacağı ileri sürüldü.
Sayıştay ise bu gerekçeleri kabul etmedi. Değerlendirmesinde Anayasa Mahkemesinin 2019/19788 sayılı bireysel başvuru kararına ve Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 30 Eylül 1994 tarihli kararına atıfta bulundu.
Söz konusu kararlara göre idari işlemlerin hukuka uygunluğu, işlemin gerçekleştirildiği tarihteki koşullar dikkate alınarak değerlendiriliyor. Sonradan ortaya çıkan ihtiyaçlar veya değişen koşullar, başlangıçta hukuka aykırı şekilde gerçekleştirilen bir atamayı kendiliğinden geçerli hâle getirmiyor.
Sayıştay raporlarında kazanılmış hak kavramı da bu çerçevede ele alındı. Bir hakkın kazanılmış sayılabilmesi için elde edildiği tarihte yürürlükteki mevzuata uygun şekilde edinilmiş olması gerekiyor. Yasal şartları taşımadan yapılan bir atamanın üzerinden uzun zaman geçmesi veya kişinin aynı görevde çalışmayı sürdürmesi, kendisine kazanılmış hak sağlamıyor.
Raporda yer verilen şu değerlendirme ise konunun mali sonuçlarına dikkat çekiyor:
"İdari yargı, istikrarlı olarak koşullarını taşımadığı halde yapılan atamanın açık hata kapsamında olduğu ve bu nedenle yapılan ödemelerin her zaman geri alınacağına dair kararlar veriyor."
Sayıştay, mevzuatta belirtilen koşullar yerine getirilmeden yapılan atamaların aradan geçen süre veya belediyenin personel ihtiyacı gerekçe gösterilerek hukuka uygun kabul edilemeyeceğini bildirdi. Yeşilhisar Belediyesindeki atama işlemlerinin iptal edilmesi gerektiği sonucuna varan denetçiler, ilgili işlemlerin mevzuata uygun hâle getirilmesini istedi.
Kaynak: Memurlar.net