167 yıldır çözülemeyen Riemann hipotezini bir Türk çözdü
ABD'li yapay zeka şirketi Anthropic'te çalışan Türk matematikçi Levent Alpöge, matematiğin 167 yıldır çözülemeyen en büyük problemlerinden biri olan Riemann hipotezini yapay zeka desteğiyle kanıtladığını açıkladı. Bu, aynı zamanda Clay Matematik Enstitüsü’nün 1 milyon dolarlık ödül koyduğu az sayıdaki çözülmemiş problemden biri olarak biliniyor.
ABD’li yapay zeka devi Anthropic’te çalışan Türk matematikçi Levent Alpöge, matematiğin en ünlü problemi olan Riemann hipotezini kanıtladığını açıkladı.
Scientific American sitesinin paylaştığı değerlendirmeye göre, uzun süredir matematikçiler için ulaşılamaz olarak görülen 167 yıllık bu problemin yapay zeka tarafından üretilen çözümü, teknolojinin matematik alanındaki başarılarından biri olarak öne çıkıyor.
Alpöge, 20 Kasım Cuma günü yaptığı açıklamada, büyük dil modeli (LLM) kullanarak matematiğin en ünlü problemini kanıtladığını belirtti. Alpöge, internet sitesinde yayınladığı açıklamada, "Claude ile birlikte çalışarak Riemann Hipotezi’nin bir kanıtını keşfettiğime inanıyorum" diye yazdı.
1 MİLYON DOLARLIK ÖDÜL KONULDU

Riemann hipotezi ilk olarak 1859 yılında matematikçi Bernhard Riemann tarafından ortaya atılmıştı. Bu hipotez, sayı doğrusundaki asal sayıların konumlarının ilk bakışta rastgele görünse de aslında karmaşık ve anlamlı bir düzen tarafından belirlendiğini öne sürer.
Bu hipotez o günden bu yana sayı teorisi alanının tamamı için bir yol gösterici haline geldi ve matematiğin en ünlü çözülmemiş problemi oldu. Bu, aynı zamanda Clay Matematik Enstitüsü’nün 1 milyon dolarlık ödül koyduğu az sayıdaki çözülmemiş problemden biri.
Bu problem konusunda son dönemde atılan ilk adım, ekim ayında ortaya çıkmıştı. Bir diğer yapay zeka devi olan OpenAI’ın yayınladığı matematik sonuçları yığınındaki kanıtlardan biri, asal sayıları anlamlandırma konusunda önemli bir ilerleme kaydedilmesini sağlamıştı.
“YENİ DÜŞÜNCE YOLLARI AÇABİLİR”
Çalışmada matematiksel adımların doğruluğunu kontrol etmek için Lean adlı bir programlama dili kullanıldı. Alpöge, her bir argümanın matematiksel doğruluğunu doğrulayan, Lean programlama dilinde kodlanmış Claude kanıtını yayınladı. Lean’de bazı sorunlar ortaya çıkabilir ancak uzmanların hipotezin doğru kodlanmış olup olmadığını ve ispatın doğru olup olmadığını doğrulamasının çok uzun sürmemesi bekleniyor.
Eğer bu gerçekleşir ve hipotezin kanıtlandığı doğrulanırsa, yapay zekanın matematik alanında kaydettiği ilerlemeyi de gözler önüne sermiş olacak.
Alpöge, sunduğu kanıtın "Genelleştirilmiş Riemann Hipotezi" olarak bilinen hipotezi doğruladığını belirtti.
Kanada’daki Concordia Üniversitesi’nden matematikçi Prof. Carlo Pagano, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Eğer doğruysa, önerilen argümanın özetine ilk bakışta bile, ispatta yer alan yeni fikirlerin sayı teorisinde yepyeni düşünce yolları açacağı ve sonuçların kendisinin bariz ve son derece etkili olmasının yanı sıra muazzam bir etki yaratacağı bana çok makul geliyor" ifadelerini kullandı.
"BU GERÇEKTEN TARİHİ BİR AN"

Alpöge ise açıklamasında “Bunun bir son olduğunu hissetmek doğal. Benim durumumda bu, başlıca yol göstericimi kaybetmek anlamına geliyor. Ancak ilerleme sürecinde gördüklerim beni o kadar hayrete düşürdü ki bunun bilim dünyasında çok daha büyük bir şeyin şafağı olduğuna inanıyorum” dedi.
Öte yandan, ABD’deki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden matematikçi Andrew Sutherland, daha önce yaptığı bir açıklamada, “Riemann hipotezini kanıtlayabilen bir yapay zeka ile karşılaşmak istemezdim. Eğer böyle bir şey olursa, matematikçilerin işlerini kaybetmesi sorunlarımızın en küçüğü olur” diye konuşmuştu.
Yaşanan son gelişmenin ardından konuşan Sutherland, “Bu gerçekten de tarihi bir an. “Dünya değişti. Topluluğumuzda çok çeşitli tepkiler olacağını biliyorum, ama benim için bu bir insanlık zaferi ve kutlanılması gereken bir gün” dedi.
Matematikçi, sözlerini "İspatın matematiksel ayrıntılarını anlamak için yapılacak çok iş var. Bunları derinlemesine incelemek için sabırsızlanıyorum. Ancak belki de ispatın en önemli adımı, düşünebilen bir makine inşa etmekti." diyerek tamamladı.
RİEMANN HİPOTEZİ NEDİR?
1859 yılında Alman matematikçi Bernhard Riemann tarafından ortaya atılan Riemann Hipotezi, matematiğin en önemli ve henüz çözülememiş problemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Hipotez, asal sayıların dağılımıyla yakından ilişkili olan Riemann zeka fonksiyonunun (ζ) sıfır noktalarının konumuna ilişkin bir iddia ortaya koyuyor. Buna göre, fonksiyonun tüm trivial olmayan (önemsiz olmayan) sıfırlarının reel kısmı 1/2'ye eşit. İlk bakışta soyut bir matematik problemi gibi görünse de bu iddianın doğruluğu, asal sayıların nasıl dağıldığının daha iyi anlaşılmasını sağlayabilecek önemli sonuçlar barındırıyor.
Hipotezin önemi, matematikçilerin asal sayıların dağılımına ilişkin tahminlerinin ne kadar isabetli olduğunu ortaya koyabilecek olmasından kaynaklanıyor. Asal Sayı Teoremi, belirli bir büyüklüğün altındaki asal sayıların yaklaşık miktarını hesaplamaya imkan tanırken Riemann Hipotezi, bu tahminlerdeki sapmaların sınırlarını daha kesin biçimde açıklayabilecek bir çerçeve sunuyor. Bugüne kadar çok sayıda sıfır noktası bilgisayarlarla incelenerek hipotezle uyumlu olduğu doğrulansa da bu durum, sonsuz sayıdaki tüm sıfırların söz konusu koşulu sağladığını kanıtlamıyor.
Riemann Hipotezi, 2000 yılında Clay Matematik Enstitüsü tarafından belirlenen ve her biri 1 milyon (yaklaşık 51 milyon Türk Lirası) dolar ödül taşıyan yedi Milenyum Problemi arasında yer alıyor. 21 Kasım 2026 itibarıyla hipotezin çözüldüğü resmen kabul edilmiş değil.





